Wąskie rondo opuszczone nad czołem i zadarte z tyłu, skręcany sznur wokół główki, za nim pióro – taką sylwetkę rozpoznaje się z daleka, nawet jeśli nie wie się, jak się nazywa. Jedni mówią o kapeluszu tyrolskim, inni o bawarskim, a w polskich łowiskach po prostu o kapeluszu myśliwskim „z piórkiem”. Warto wiedzieć, skąd wziął się ten fason, co oznaczają ozdoby wpinane za sznur i kiedy lepiej sięgnąć po inny kapelusz.

Alpejski rodowód: Tyrol, Bawaria i loden

Kapelusz tyrolski wywodzi się z Alp – z austriackiego i włoskiego Tyrolu oraz z Bawarii. Nosili go górale, pasterze i myśliwi, a z czasem stał się stałą częścią alpejskiego stroju ludowego, który Niemcy i Austriacy nazywają „Tracht”. Robiono go z filcu wełnianego w kolorach, które nie odcinały się od górskiego krajobrazu: zieleni, szarości i brązu.

Z tego samego regionu pochodzi loden – gęste sukno z folowanej wełny, z którego szyto płaszcze i kurtki odporne na deszcz i wiatr. Od niego wzięła się nazwa koloru, który w naszej palecie nosi kod 119: zgniła zieleń, czyli właśnie loden. W XIX wieku strój alpejski przyjęli arystokraci polujący w górach, także z dworu Habsburgów. Wtedy kapelusz z wąskim rondem i piórem na dobre skojarzył się z myślistwem – również w Europie Środkowej.

Nazwy „tyrolski” i „bawarski” w polskim nazewnictwie przenikają się i często stosuje się je zamiennie. Obie opisują pokrewne alpejskie fasony, a różnice między konkretnymi modelami wynikają raczej ze zdobienia niż z kroju.

Po czym poznać kapelusz tyrolski

• Wąskie rondo – w naszych modelach ma zwykle 5–5,5 cm, podczas gdy myśliwska fedora ma około 6–7 cm, a kapelusze na deszczowe polowania nawet 8,5 cm.
• Mocno wywinięte rondo – z przodu opada, z tyłu wyraźnie się podnosi, co daje krótki, zwarty profil.
• Główka z podłużnym wgnieceniem, zwężająca się ku przodowi.
• Sznur zamiast taśmy – skręcany, owinięty kilka razy wokół główki i związany z boku; w nowszych modelach często zastępuje go skórzany pasek.
• Ozdoba z boku – pióra, pędzel albo złom wpinany za sznur.

Wąskie rondo ma też sens praktyczny: mniej zaczepia o gałęzie w gęstym lesie i nie przeszkadza przy przykładaniu lornetki do oczu. Przykłady z naszej oferty dobrze pokazują rozpiętość tego fasonu. Kapelusz myśliwski L008/09 w stylu bawarskim ma rondo 5 cm, kilka zwojów brązowego sznura i pióra. Tyrolski kapelusz myśliwski L018/20 ma rondo 5,5 cm i skórzany pasek. Tyrolski Fox jest wykonany ze 100% włosa króliczego, z rondem 5,5 cm obszytym taśmą i główką 12 cm. Z kolei Hunter Forest Premium z serii Premium, widoczny na zdjęciu, wytłoczyliśmy z australijskiej wełny owczej: ma rondo 5,5 cm, główkę 12 cm i skórzany pasek z grawerem.

Pióra, pędzel i złom – co nosi się za sznurem

Ozdoby kapelusza myśliwskiego nie są przypadkowe. Część z nich to zwykła dekoracja, część – ślad po łowach, który ma swoje znaczenie.

Pióra

Najczęściej spotyka się pióra ptaków łownych, np. bażanta czy kaczki: pojedyncze długie pióro w poprzeczne prążki albo kępkę krótszych, rdzawych piór. W kapeluszach ze sklepu pióra są ozdobą, dlatego przy niektórych modelach można w wariantach wybrać wersję z piórem lub bez. Kapelusz z piórami wygląda bardziej odświętnie, bez nich – skromniej i bardziej na co dzień.

Pędzel

Pędzel to wiązka długiego włosia osadzona w metalowej oprawce. W Alpach robi się go z włosia z grzbietu kozicy i nazywa „Gamsbart”. U nas częściej ze szczeciny dzika. Tradycyjnie jest to trofeum: nosi się je jako pamiątkę z własnego polowania, a im dłuższe i gęstsze włosie, tym bardziej ceniony pędzel.

Złom

Złom to gałązka drzewa, którą w polskiej tradycji łowieckiej otrzymuje myśliwy po strzeleniu zwierzyny. Złom zdobywczy wpina się za sznur lub taśmę po prawej stronie kapelusza i nosi do końca dnia polowania. Złom żałobny, noszony na znak żałoby po zmarłym myśliwym, umieszcza się po lewej stronie. Dlatego sznur czy pasek kapelusza myśliwskiego to nie tylko ozdoba, ale i praktyczne miejsce na taki znak.

Pióra i pędzel łatwo połamać lub zgnieść. Kapelusz ze zdobieniem odkładaj na główkę i nie przygniataj go w szafie ani w bagażniku.

Tyrolski czy mundurowy – który na jaką okazję

Kapelusz tyrolski dobrze sprawdza się na polowaniu indywidualnym, na zbiorówce i podczas spotkań koła w mniej formalnym stroju. Inaczej jest z mundurem galowym. Do niego zakłada się kapelusz mundurowy w kolorze zieleni butelkowej – barwy zatwierdzonej przez PZŁ – w klasycznym fasonie z rynną w główce i taśmą rypsową. Przykładem jest nasz kapelusz mundurowy w zieleni butelkowej. Warto o tym pamiętać przed uroczystościami, takimi jak polowania hubertowskie organizowane wokół 3 listopada, dnia św. Huberta, patrona myśliwych. Jeśli koło oczekuje munduru, tyrolski kapelusz z piórem zostaje w domu.

Na co dzień w łowisku wybór zależy od pogody i terenu. Wąskie rondo tyrolskiego jest wygodne w gęstwinie, ale przed ulewą osłoni słabiej niż szerokie. Przegląd wszystkich fasonów – od tyrolskich po modele z szerokim rondem i paskiem odblaskowym – znajdziesz w kategorii kapelusze myśliwskie. Jeśli kapelusz ma często lądować w plecaku, rozważ model z działu kapelusze crushable, który po zrolowaniu wraca do kształtu.

Jak nosić kapelusz tyrolski poza łowiskiem

Alpejski rodowód sprawia, że kapelusz tyrolski najlepiej czuje się w towarzystwie tkanin o podobnym charakterze: kurtki z lodenu, tweedowej marynarki, grubego swetra z wełny, sztruksowych spodni. Pasuje do wyjazdu w góry, do spaceru po lesie i do zimowego płaszcza w kolorze ziemi. Nie pasuje natomiast do garnituru biznesowego – tam lepiej sprawdzi się fedora z taśmą rypsową.

• Kolor – zgniła zieleń najmocniej kojarzy się z myślistwem. Brąz melanż i zieleń melanż, czyli filc z włókien w kilku odcieniach, wyglądają swobodniej i łatwiej łączą się z miejskim ubraniem.
• Zdobienie – sznur z piórami to wersja odświętna; skórzany pasek bez ozdób łatwiej nosić na co dzień.
• Ułożenie – kapelusz tyrolski nosi się prosto albo lekko przekrzywiony, z przodem ronda opuszczonym nad czoło.

Kapelusze myśliwskie często mokną i wysychają w terenie, dlatego po deszczowym dniu susz kapelusz razem ze skórzanym paskiem w temperaturze pokojowej, z dala od pieca i kominka. Resztę wskazówek, także o pielęgnacji filcu z wełny i z włosa króliczego, zebraliśmy w poradniku pielęgnacja kapeluszy i czapek.